Dzień: 2022-11-18

Wspomnienia o prof. Janie Czykwinie

14 listopada 2022 r. w wieku 82 lat zmarł prof. dr hab. Jan Czykwin – wybitny literaturoznawca, białoruski poeta, historyk sztuki, tłumacz, ceniony wykładowca, człowiek o wysokiej kulturze osobistej.

Jan Czykwin pisał wiersze od wczesnych lat, debiutował w 1957 roku, w białoruskim tygodniku „Niwa”. Studia wyższe ukończył w 1964 roku na Uniwersytecie Warszawskim, na kierunku rusycystyka. Od 1969 r. wykładał na filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, w latach 1985–1988 był kierownikiem Zakładu Filologii Rosyjskiej. W międzyczasie był przez kila lat pracownikiem Uniwersytetu Warszawskiego, a w 1997 roku powrócił do Białegostoku. W latach 1998–2011 kierownik Katedry Rosyjskiej Literatury Dawnej, funkcjonującej w obrębie Instytutu Filologii Wschodniosłowiańskiej, Uniwersytetu w Białymstoku, w latach 2002–2008 przez dwie kadencje dyrektor Instytutu Filologii Wschodniosłowiańskiej.

Członek ważnych gremiów literaturoznawczych o zasięgu ogólnopolskim, by wymienić tylko Związek Literatów Polskich. Od 1956 r. członek Białoruskiego Stowarzyszenia Literackiego „Białowieża”. Od 1989 roku aż do śmierci sprawował funkcję prezesa tej organizacji literackiej. W trakcie jego kierownictwa stowarzyszenie rozwinęło swoją działalność: powstała możliwość wydawania książek pod gryfem „Biblioteczki BSL Białowieża”, zwiększyła się liczba jego członków, regularnie odbywały się seminaria twórcze, konferencje. Od 1998 r. Jan Czykwin był również redaktorem czasopisma literacko-artystycznego „Termapiły”. W środowisku mniejszości białoruskiej profesor Jan Czykwin był szanowany i znany, wierny rodzimej mowie, tradycji przodków, jednocześnie szanujący kulturę innych.

O samym Panu Profesorze zawsze mówiło się, iż jest nie tylko świetnym organizatorem, ale i wybitnym naukowcem. Znany jest jako autor nowatorskiej analizy literackiej poezji Afanasija Feta (АфанасiйФет: Гiсторыкалiтаратурнаедаследаванне, Białystok 1984).

Jan Czykwin pozostawił po sobie bogaty dorobek literacki. Jest on autorem kilkunastu tomików poezji w języku białoruskim, m. in.: „Idu” (1969), „Świataja studnia” (1970), „Niespakoj” (1977), „Na progu świata” (1983), „Splot słoneczny” (1988), „Świetły mih” (1989), „Kruhawaja czara” (1992), „Świet pierwszy i aposzni” (1997). Pisał również wiersze po polsku. Przekładał poezję polską na język białoruski, m.in.: utwory Czesława Miłosza, Wisławy Szymborskiej, Tadeusza Różewicza, Stanisława Barańczaka, Stanisława Grochowiaka, Bolesława Leśmiana i innych, oraz białoruską na język polski, m. in.: Alesia Razanawa, Jerzego Marczuka i innych.

W 2008 został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2015 roku otrzymał nagrodę Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury.

Profesor był jedną z najbardziej znanych osobowości rusycystyki, białorutenistyki, podziwianym powszechnie. Pan Profesor Jan Czykwin w naszej pamięci pozostanie na zawsze jako Człowiek wielkiej profesorskiej klasy, emanujący wysoką kulturą osobistą, wewnętrzną siłą, jako autorytet naukowy i moralny. Przede wszystkim zaś jako Mistrz, który zawsze służył pomocą i wiedzą, fascynował swoją erudycją, oczytaniem i badawczą rzetelnością. To był wielki zaszczyt być Jego studentką, magistrantką, doktorantką, współpracownicą.

Anna Sakowicz

Prof. dr hab. Jan Czykwin – in memoriam

W dniu 14 listopada 2022 r. zmarł prof. dr hab. Jan Czykwin. Miał 82 lata. Prof. Jan Czykwin był wybitnym literaturoznawcą, białoruskim poetą, tłumaczem i znakomitym wykładowcą.

Prof. Jan Czykwin urodził się 18 maja 1940 roku w Dubiczach Cerkiewnych. Studia wyższe ukończył w 1964 roku na Uniwersytecie Warszawskim, na kierunku rusycystyka. Jego droga zawodowa związana była z Warszawą i Białymstokiem. Początkowo pracował jako wykładowca w swojej Alma Mater, zaś od 1969 roku wykładał na filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, gdzie w latach 1985–1988 pełnił funkcję kierownika Zakładu Filologii Rosyjskiej. W latach 2002–2008 był dyrektorem Instytutu Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu w Białymstoku. Przez kilkanaście lat piastował także stanowisko kierownika działającej w ramach instytutu Katedry Rosyjskiej Literatury Dawnej.

Był autorem wielu cenionych prac naukowych z zakresu literatury rosyjskiej i białoruskiej. Pozostawił po sobie również bogaty dorobek literacki w postaci kilkunastu tomów poezji, m. in.: Idu (Iду, 1969), Świataja studnia (Святаястудня, 1970), Niespakoj (Неспакой, 1977), Na progu świata (1983), Splot słoneczny (1988), Świetły mih (Светлы мiг, 1989), Kruhawaja czara (Кругаваячара, 1992), Świet pierwszy i aposzni (Светпершы i апошнi, 1997). Przekładał poezję polską na język białoruski (w tym utwory Czesława Miłosza, Wisławy Szymborskiej, Tadeusza Różewicza, Stanisława Barańczaka, Stanisława Grochowiaka, Bolesława Leśmiana), a także lirykę białoruską na język polski (wiersze Alesia Razanawa, Jerzego Marczuka i innych). Był aktywny także na polu działalności redaktorskiej. Od 1998 roku był redaktorem czasopisma literacko-artystycznego „Termapiły” („Термапiлы”). Dzięki jego zaangażowaniu powstały dwa czasopisma naukowe: „Studia Wschodniosłowiańskie” i „Białorutenistyka Białostocka”.

Profesor był członkiem międzynarodowych i krajowych towarzystw literackich oraz naukowych, między innymi Związku Literatów Polskich oraz Białoruskiego Stowarzyszenia Literackiego „Białowieża”, w którym od 1989 roku aż do swej śmierci sprawował funkcję prezesa.

Urodzony i wychowany na Podlasiu, które nazywał swoją „małą ojczyzną”, Prof. Jan Czykwin zapisał się w świadomości społeczeństwa jako popularyzator i współtwórca kultury białoruskiej, upowszechniający bogatą wielonarodową tradycję naszego regionu. Za swoją działalność na tym polu został uhonorowany wieloma prestiżowymi nagrodami, w tym Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” w 2008 roku.

Pozostaje żal, że nie ma już wśród nas wielkiego autorytetu naukowego, wybitnego znawcy literatur wschodniosłowiańskich, świetnego poety i tłumacza, wychowawcy wielu pokoleń filologów.